+24 °С
Ямғыр
Йәмғиәт
19 Август 2024, 16:00
Фәнгә иғтибар арта
Билдәле ғалимдар рәте яңы исемдәр менән тулыланырға тейеш. Был Рәсәй Федерацияһының ғилми берләшмәһе алдында 2031 йылға тиклем торған маҡсаттарҙың береһе. 2022 йылда Владимир Путин фән һәм технологиялар ун йыллығын иғлан итте. Төп бурыстар рәтендә йәштәрҙе - фәнгә, тикшеренеүселәрҙе йәмғиәт һәм ил үҫешенең мөһим мәсьәләләрен хәл итеүгә йәлеп итеү. Шулай уҡ указда РФ граждандары Рәсәй фәненең ҡаҙаныштары һәм перспективалары тураһында мәғлүмәт алырға тейеш, тип әйтелә.
Фәнгә иғтибар арта
Башҡортостанда 2019 йылда Евразия фәнни-белем биреү үҙәге (НОЦ) ойошторолдо. 2020 йылда төбәктәрҙе һайлап алыу конкурсында ул донъя кимәлендәге федераль статус һәм үҫеш өсөн субсидия алды.
Ғилми кластер үҙ эшен 12 ҡатнашыусының эшмәкәрлеген координациялауҙан башланы. Бөгөн был һан өс тапҡырға артҡан.
“Республикала юғары белем биреү флагмандары - Өфө фән һәм технологиялар университеты, алты юғары уҡыу йортон, өс ғилми учреждениены һәм 30 индустриаль партнерҙарҙы берләштергән Евразия фәнни-белем биреү үҙәге барлыҡҡа килде. Кампус төҙөү сиктәрендә студенттар, йәш тикшеренеүселәр, уҡытыусылар уҡый, фән менән шөғөлләнә, ижад итә һәм уңайлы итеп йәшәй алырлыҡ мөхит булдырырға тырышабыҙ” - тине республика Башлығы Радий Хәбиров.
Әлеге ваҡытта Евразия фәнни-белем биреү үҙәгендә 18 йәштәр лабораторияһы эшләй. Алтыһы - 2021 йылда генетика, материалдарҙы өйрәнеү, фотоника һәм нанотехнологиялар өлкәһендә асыла. Бының өсөн федераль бюджеттан 261 миллион һум аҡса бүленә. 2023 йылда фәндең төрлө өлкәләрендә тағы ла ун лаборатория булдырыла, уларҙың эше өсөн 65 миллион һум аҡса бүленә.
Евразия фәнни-белем биреү үҙәге эшмәкәрлегендә яңыраҡ булдырылған Өфө фән һәм технологиялар университеты төп роль уйнай. Юғары уҡыу йорттарын берләштереү белем биреү программаларын заманса стандарттарға ярашлы камиллаштырырға мөмкинлек бирҙе. Һөҙөмтәһе булып талап ителгән, квалификациялы кадрҙар әҙерләү һәм Рәсәй мәғариф һәм фән министрлығының уникаль флагман проекттарын тормошҡа ашырыу тора.
“Ике юғары уҡыу йортон берләштереү Рәсәйҙә һәм республикабыҙҙа яңы ҡеүәтле һәм етди ғилми фекерҙәр үҙәге, белем биреү процесы һәм технологиялар барлыҡҡа килеүгә булышлыҡ итәсәк. Шуға күрә ышанысығыҙ өсөн рәхмәт. Был ябайҙан булмаған ҡарарҙы ҡабул иткән, әммә беҙҙе хуплап, ышаныс белдергән юғары уҡыу йорттары коллективтарына, ректорҙарға, ғалимдарға рәхмәт белдерәм. Еңеүҙәребеҙ ҙә бар, “Приоритет 2030” программаһында, алдынғы инженерлыҡ мәктәптәре статусын алыу программаһында ҡатнаштыҡ, ә Өфө дәүләт авиация техник университеты ошо статусты алды ла инде. Һәм беҙ артабан ӨДНТУ өсөн көрәшәсәкбеҙ. Республиканың фән һәм мәғарифы өсөн был мөһим ваҡиғаларҙың береһе”, - тип билдәләне төбәк Башлығы.
2024 йылдың февралендә Өфөлә Евразия фәнни-белем биреү үҙәгенең юғары уҡыу йорттары араһындағы студенттар кампусы асылды. Уны асыу тантанаһында видеоэлемтә аша ил президенты ла ҡатнашты. Үҙенең сығышында дәүләт башлығы Өфөнөң “илдәге ҙур белем биреү үҙәктәренең береһе” булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды.
- Башҡортостан етәкселеге студенттар, аспиранттар һәм уҡытыусылар өсөн эталон киңлек булдырырға тырышты. Заманса кампустарҙы булдырыуҙың маҡсаты ла тап ошонда - эталон арауыҡтар булдырыу. Беҙ был йүнәлештә, һис шикһеҙ, алға табан барасаҡбыҙ, - тип йомғаҡланы Рәсәй Президенты Владимир Путин.
Юғары уҡыу йорттары араһындағы кампустың беренсе сираты – IQ-паркты реконструкциялау. Быйыл кампус төҙөлөшөнөң икенсе сираты сиктәрендә геном үҙәк сафҡа индереләсәк. 2026 йылдың аҙағына тиклем бөтәһе 4,3 мең урынлыҡ студенттар ятаҡтары, уҡыу блоктары, лабораториялар, ижтимағи-эшлекле киңлектәр һәм башҡа биналар төҙөләсәк. Кампус концепцияһы торлаҡ мөхитен грамоталы ойоштороуҙы күҙ уңында тота, ул тулы кимәлдә уҡыу, ижади һәм фәнни-белем биреү процесына булышлыҡ итәсәк.
“Беҙ республикабыҙҙың фән һәм юғары белем биреү системаһы өсөн ҙур әһәмиәткә эйә булған юғары уҡыу йорттары араһындағы студенттар кампусы проекты өҫтөндә оҙаҡ эшләнек. Мин фәнни өлкәлә эшләгән бөтә директорҙарға, коллегаларға ошо эш өсөн йәнә рәхмәт белдерәм һәм РФ төбәктәренең фәнни-технологик үҫешенең беренсе милли рейтингында республикабыҙ дүртенсе урын алып, иң яҡшы биш төбәк иҫәбенә инеүен иҫкә төшөрөргә теләйем. Был республикабыҙҙың фәнни-технологик үҫешенең бик етди кимәле хаҡында һөйләй. Мин өс йыл элек ил Президенты Владимир Путинға кампус төҙөлөшөнә ярҙам итеүҙе һорап мөрәжәғәт иттем. Ул беҙҙе хупланы. Беҙ бик ҡатмарлы конкурста ҡатнаштыҡ, сөнки күп кенә төбәктәр үҙҙәренең фәнни, студент ҡаласыҡтарын үҫтереү менән ҡыҙыҡһына. Был республикабыҙҙың юғары белем, фән үҫешенә булышлыҡ итәсәк ҙур етди проект”, - тине Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров.
Йәш ғалимдарға ярҙам
Евразия фәнни-белем биреү үҙәген булдырыу, юғары уҡыу йорттары араһындағы кампусты асыу төбәктә фән һәм мәғариф үҫешендәге эҙмә-эҙлекле эштең бер өлөшө генә. Был йүнәлештең уңышын ғалимдарға һәм йәш тикшеренеүселәрҙең эштәренә грант ярҙамы ла тәьмин итә. Башҡортостан ғалимдары торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға, ипотеканы һәм тәүге иғәнәне ҡаплау өсөн аҡса алыуға, субсидияларға иҫәп тота ала.
2022 йыл йомғаҡтары буйынса Башҡортостан йәш ғалимдарға ярҙам саралары буйынса Рәсәй Федерацияһы субъекттары рейтингында 3-сө урын биләне.
“Беҙ тәүге тапҡыр 2022 йылда ғилми стажировкаларға, йәш ғалимдарҙың һәм юғары уҡыу йорттары уҡытыусыларының торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға 200 миллион һум бүлдек”, - тине төбәк етәксеһе Радий Хәбиров, 2023 йылда БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаттары алдында сығыш яһап.
Аспиранттар йыл һайын 500 мең һумға, ә фән кандидаттары ике йыллыҡ проектты тормошҡа ашырыу өсөн бер миллион һумға иҫәп тота ала. Танылған эксперттар етәкселегендә тормошҡа ашырылған өс йыллыҡ ғилми проектҡа ярҙам итеү маҡсатында йыл һайын лабораторияны ойоштороу һәм эшләү өсөн 25 миллион һумлыҡ ҙур гранттар бирелә. Бынан тыш, фән һәм техника өлкәһендә дәүләт премияһы өсөн республика бюджетынан аҡса бүленә - йылына бер миллион һумлыҡ өс номинация; берҙәм дәүләт имтиханы буйынса йөҙ балл алыусы сығарылыш уҡыусыларына һәм университеттарға уҡырға инеүселәргә - Евразия фәнни-белем биреү үҙәге ҡатнашыусыларына - 150 мең һумдан бер тапҡыр бирелә торған премиялар; берҙәм дәүләт имтиханында 100 балл йыйған сығарылыш уҡыусыларын әҙерләгән дөйөм белем биреү ойошмалары уҡытыусыларына бер тапҡыр бирелә торған премиялар – 50 мең һум.
Фәнни ҡаҙаныштар артынан Ишембайға
Өфө фән һәм технологиялар университетының Ишембай филиалы механик эшкәртеү теорияһы һәм технологияһы кафедраһы уҡытыусыһы Елена Устимова былтыр “Студент стартапы” инновацияларға булышлыҡ итеү фонды конкурсында еңеү яуланы. Йәш ғалим үҙ проектын тормошҡа ашырыу өсөн бер миллион һумлыҡ грант алды.
- Бөгөнгө көндә Рәсәй сәнәғәтендә импортты алмаштырыу, деталдең йәки изделиеның эш итеү үҙенсәлектәре буйынса материалдар һәм өҫкө ҡатламдар булдырыу көнүҙәк бурыс булып тора. Проекттың маҡсаты - плазма-электролит эшкәртеүҙе үткәреүҙең оптималь режимын һайлап алыуҙың интеллектуаль эксперт системаһын булдырыу, - тип һөйләй Елена Устимова.
Ишембай ғалимы эшләгән яңылыҡ машиналар, двигателдәр, материалдар эшләүҙә, авиация һәм башҡа өлкәләрҙә ҡулланыла. Филиалдың бөтә ғилми машиналар эшләү мәктәбе авиация-технологик системалар факультетының мираҫы булып тора, ул хәҙер авиация технологиялары һәм материалдары институты исемен йөрөтә.
- Ишембайҙа классик фәнни мәктәп Владимир Михайлович Кишуров, Сыңғыҙ Әсхәт улы Яруллин, Зинур Исмәғил улы Хужәхмәтов, Сергей Романович Березин ярҙамында үҫешкән, - тип һөйләй Өфө фән һәм технологиялар университетының Ишембай филиалы директоры вазифаһын башҡарыусы Дим Хөснөтдинов. - Бөгөн был йолаларҙы уҡытыусыларыбыҙ һәм студенттарыбыҙ дауам итә. Мин шуны әйтә алам: һәр диплом – ул әҙер проект, уның буйынса эшләргә мөмкин. Мәҫәлән, был ҡорамалдар менән цех булдырыу, материалдарҙы сеймалдан деталдәргә эшкәртеүҙең технологик карталары, машиналар узелдарының конструкторлыҡ эштәре һәм башҡалар.
Бөгөн Өфө фән һәм технологиялар университеты бер нисә фәнни йүнәлеште әүҙем үҫтерә, улар практикала ҡулланылған һөҙөмтәләр бирә. Был - нығытыусы япмалар һалыу процестарын интеллектуаль идара итеүҙе тикшереү, ике звенолы “Витязь” транспортерҙарының динамикаһы буйынса эш. Университет пилотһыҙ осоу аппараттары менән бәйле йүнәлеште лә үҫтерә. Ишембай ғалимдары БПЛА-ларға тиҙлек арттырырға, ҙур йөк ташығанда ла, уларһыҙ ҙа тиҙлекте һаҡлап ҡалырға ярҙам итә аласағына ышана. Шулай уҡ быйыл Евразия фәнни-белем биреү үҙәгенең грант конкурсына гидравлик вариатор булдырыуҙы күҙ уңында тотҡан студенттар стартабына заявка бирҙе.
Университеттың ғилми-тикшеренеү эше ғорурлыҡ ҡына түгел, ә ҡалала ла, унан ситтә лә мәғарифты үҫтереү өсөн стимул булып тора. Быйыл апрель айында Ишембайҙа “Сәнәғәттә инновация технологиялар һәм ҡарарҙар” тигән Бөтә Рәсәй ғилми-ғәмәли конференция үтте. Сара Рәсәйҙең 20 төбәгенән, Беларусь Республикаһынан, Ҡырғыҙстандан һәм Тажикстандан студенттарҙы берләштерҙе.
– 200-ҙән ашыу ғариза килде - был сараның мөһимлеген һәм кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә ала, - тип һөйләне филология фәндәре кандидаты, Өфө фән һәм технологиялар университетының Ишембай филиалының гуманитар һәм тәбиғәт фәндәре дисциплиналары кафедраһы доценты Динә Билалова. - Спикерҙар үткәргән тикшеренеүҙәр йәмәғәт тормошоноң төрлө өлкәләренә, иҡтисадтан һәм социологиянан алып мәҙәниәт һәм экологияға тиклем ҡағыла. Ғалимдарҙың һәм тикшеренеүселәрҙең еребеҙҙә яҡшыртыу һәм төрлө тармаҡтарҙа үҫешеү өҫтөндә эшләүен күреү әһәмиәтле булды. Конференцияла Ҡытайҙа килгән ҡатын, ә “Фәнгә тәүге аҙымдар” секцияһында 9-11-сы класс уҡыусылары һәм урта һөнәри белем биреү студенттары ҡатнашты. Бер һүҙ менән әйткәндә, беҙ донъяны яңы асыштар менән байытырға теләгән һәр кемгә сығыш яһарға мөмкинлек бирҙек.
Алға, Башҡортостан
Фән һәм технологиялар үҫеше – республика иҡти-садының сифатлы үҫеше, белем биреү сифатын күтәреү.
“Һуңғы йылдарҙа иҡтисадты нығытыуҙың, цифрлаштырыуҙың һәм илдең технологик суверенитетын тәьмин итеүҙең төп көсө булараҡ фәндең роле ни тиклем үҫеүен күрәбеҙ. Һис шикһеҙ, төбәктең идара итеү командаһы өсөн ғилми-тикшеренеү эшенә ярҙам итеү - мөһим бурыс”, - тип йомғаҡ яһаны республика Башлығы Радий Хәбиров 2024 йылдың 26 июнендә «Фән сәғәте» форматындағы кәңәшмәлә.
Фотолар Өфө фән һәм технологиялар университетының Ишембай филиалы архивынан.
Фәнгә иғтибар арта
