Еңеүселәр келәмдә тәрбиәләнә

Башҡортостанда 141 спорт төрө, шул иҫәптән 31 төп спорт төрө  үҫешә. Йыл һайын республикала 15,5 меңдән ашыу физкультура һәм спорт саралары ойошторола, уларҙа 800 меңдән ашыу кеше ҡатнаша. Улар - комплекслы спартакиадалар, фестивалдәр, универсиадалар, мөһим даталарға һәм тармаҡ байрамдарына арналған ярыштар: Ҡышҡы спорт төрҙәре көнө, Рәсәй саңғыһы, спорт декадаһы, Олимпия көнө, Милләттәр кросы, Физкультурниктар көнө һәм башҡалар.

Башҡортостан башлығы Радий Хәбиров та спортҡа битараф түгел. Радий Фәрит улы үҙе лә йәш сағында көрәш менән мауыға һәм йыш ҡына республикала күләмле ярыштар үткәреүҙең инициаторы булып сығыш яһай.

– Мин һәр ваҡыт спорт һәм уға бәйле бөтә нәмә - Башҡортостандың дәүләт сәйәсәтенең мөһим йүнәлеше, тип әйтәм. Һәм ҙур спорт сараларын йәлеп итеү бурысы – ул беҙҙең дәүләт бурысы. Беҙ ҡабул итеп кенә ҡалмайбыҙ, ә йыш ҡына үҙебеҙ ҙә инициатива күрһәтәбеҙ, – тип белдерҙе республика башлығы Сурдлимпиясыларҙың йәйге уйындарын асыу тантанаһында.

Яңы башлаусылар һәм тәжрибәлеләр өсөн турнир

Ишембай йыш ҡына төбәктең спорт тормошо үҙәгенә әүерелә. Ҡалабыҙҙа даими рәүештә төрлө кимәлдәге ярыштар үткәрелә. Мәҫәлән, уҙған шәмбе малайҙар һәм ҡыҙҙар араһында “Вымпел” көрәш клубының дзюдо буйынса асыҡ беренселеге үтте. Турнир балалар дзюдоһын үҫтереү буйынса “Еңеү фәне” проекты сиктәрендә Ишембайҙа президент гранттары фонды аҡсаһына тормошҡа ашырыла.

Ишембайҙа лагерь 1 июлдән эшләй. Уны булдырыу каникулдар осоронда төрлө йәштәге һәм физик әҙерлек кимәлендәге балалар өсөн ял ойоштороу мөмкинлеге бирҙе, сөнки йәй көнө секцияларҙың күбеһе ябыла. Лагерҙа Ишембайҙан ғына түгел, ә Башҡортостанға илебеҙҙең төрлө төбәктәренән ял итергә килгән балалар ҙа шөғөлләнә. Ҡағиҙә булараҡ, улар тәжрибәле спортсылар, һәм каникул ваҡытында ла шөғөлләнеп, үҙ формаһын һаҡлайҙар.

Беренселектә Ишембай, Стәрлетамаҡ, Нягани (ХМАО – Югра) һәм СанктПетербург ҡалаларынан 60 кеше ҡатнашты. Балаларҙың оҫталығын Бөтә Рәсәй категориялы судья, илебеҙҙең атҡаҙанған тренеры Раил Нагаев һәм дзюдо секцияһының элекке тәрбиәләнеүсеһе Максим Коньков баһаланы.

– Миңә Башҡортостандың дзюдо Федерацияһы президенты Владимир Кузнецов ярыштарҙы бергәләп үткәреүҙе һорап мөрәжәғәт итте, - тип уртаҡлашты Ишембайҙа һәм Салауатта дзюдо буйынса турнирҙарҙы ойоштороусыларҙың береһе, эшҡыуар Александр Васильев. - Мин бик теләп ризалаштым, был тема миңә яҡын. Ағайым Николай Николаевич Рябов билдәле спортсы, грекрим көрәше буйынса спорт мастеры. Ул күп йылдар дауамында Рәсәй һәм СССР йыйылма командаларының уҡыукүнекмә әҙерлегендә ҡатнашты, спорт карьераһын тамамланғандан һуң да күнекмәләр үтте. Шулай уҡ миңә спорт менән мауығып йөрөгән кешеләрҙе күреү оҡшай. Йәш егеттәрҙең нисек көрәшеүен, ата-әсәләренең, яҡындарының һәм дуҫтарының улар өсөн нисек көйөүен күреү бик ҡыуаныслы. 2023 йылдан беҙ даими рәүештә дзюдо буйынса
ярыштар ойошторабыҙ. өләсәйемдең ҡустыһы, Советтар Союзы Геройы Андрей Рябовҡа арналған турнир - минең  өсөн иң әһәмиәтлеһе. Фронтовик Андрей Федорович тураһында балаларға һәм өлкәндәргә һөйләүҙең, уның иҫтәлеген мәңгеләштереүҙең был иң яҡшы ысулы.

Әгәр турнирҙың яңы уйынсылары өсөн төп бурыс - дәғүәсеһен түңәрәк артына этәреү булһа, тәжрибәле спортсылар дзюдоның бөтә алымдарын һәм техникаһын ҡулланып бер-береһе менән көрәште. Көйәрмәндәр уларҙы әүҙем дәртләндереп торҙо.

- Мин лагерға өс аҙна йөрөйөм, бөгөн өсөнсө урын алдым, – ти туғыҙ йәшлек Виктория Михайлова. - Элек художестволы гимнастика менән шөғөлләндем, шуға күрә күнекмәләр яһау миңә бик ауыр түгел. Малайҙар мине рәнйетмәһен өсөн көрәшергә өйрәнергә теләйем.

Ярыш һөҙөмтәләре буйынса иң көслөләр һәм абсолют лидерҙар асыҡланды. Нягани ҡалаһынан Виктория Макаревич, Егор Переведенцев, Ишембайҙан Илнар Килмөхәмәтов, Платон һәм Захар Переверзевтар еңеү яуланы. Ярыштар - йәш спортсылар өсөн ҙур стимул, ул көслө һәм көсһөҙ яҡтарыңды, ниндәй һөҙөмтәгә өлгәшеүеңә ҡарамаҫтан, үҙ маҡсаттарыңды билдәләү мөмкинлеге. Еңелеүселәргә өмөтһөҙлөккә бирелмәҫкә кәрәк – уңышҡа көндәлек хеҙмәт менән өлгәшелә.

– Бөгөнгө еңеүселәрҙең барыһы ла тәжрибәле спортсылар өсөн генә түгел, яңы башлаусылар өсөн дә мөһим булған ошондай ярыштарҙан башлаған, – тип билдәләне дзюдо буйынса тренер Александр Кононов. - Беҙ балалар өсөн ысын спорт байрамын ойошторорға тырыштыҡ.

Рәсәй – спорт державаһы!

Былтыр 96 төбәк спорт федерацияһына ярҙам итеү өсөн республика бюджетынан 222 миллион һумдан ашыу аҡса бүленгән. Башҡортостанда “Спорт көрәше –
мәктәптәргә” федераль программаһы тормошҡа ашырыла. Проектҡа 132 белем биреү учреждениеһы һәм 13843 бала йәлеп ителгән. Төбәктә бөтәһе 2,3 миллиондан ашыу кеше физкультура һәм спорт менән шөғөлләнә, был өс йәштән 79 йәшкә тиклемге Башҡортостан халҡының 62 проценты. Ишембай районы муниципаль районында 1560 бала һәм үҫмер төрлө спорт төрҙәре менән шөғөлләнә.

2024 йылдың төп ваҡиғаһы булып 17-19 октябрҙә Өфөлә “Рәсәй - спорт державаһы” халыҡ-ара форумын уҙғарыу торҙо. Унда биш меңдән ашыу кеше ҡатнашты, шул иҫәптән Рәсәйҙең 88 төбәгенән, шулай уҡ 30-ҙан ашыу илдән сит ил ҡунаҡтары йыйылды. Рәсәй Президенты ҡарамағындағы физик культураны һәм спортты үҫтереү буйынса Совет ултырышы төп сара булды. Уны Өфөлә ил башлығы Владимир Путин үткәрҙе. Видеоэлемтә ярҙамында 2024 йылда ил төбәктәрендә асылған спорт
объекттарының презентацияһы үтте. Улар иҫәбендә Өфөләге ишкәкле слалом өсөн канал һәм Нефтекамалағы “Амфибия” спорт комплексы ла бар ине.

Өс этаплы ремонт

Ишембай төбәк властарының иғтибарынан ситтә ҡалмай. Республика бюджеты аҡсалары иҫәбенә әле спорт һарайын ремонтлауҙың өсөнсө этабы бара. Беренсе этапта эшселәр ҡыйыҡты алмаштырҙы һәм фасадты көпләне, икенсе этапта бассейн ремонтланды. Өсөнсө этап спорт залын яңыртыуҙы күҙ уңында тота.

Шулай уҡ тиҙҙән Ишембайҙа спорт менән шөғөлләнеү һәм ГТО нормативтарын тапшырыуға әҙерлек өсөн майҙансыҡ асыу планлаштырыла. Ул “Батыр”
физкультура-һауыҡтырыу комплексы эргәһендә барлыҡҡа киләсәк.

Земство, ауыл, ҡала

- Тормошомда өлгәшкәндәремдең күбеһе өсөн мин спортҡа бурыслымын, - тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Радий Хәбиров сығыштарының береһендә. - Балаларыбыҙға спорт менән шөғөлләнергә тейешле шарттар булдырыу - бурыстарымдың береһе, тип иҫәпләйем. Был йәшәү урынына — ҙур  ҡалаға йәки бәләкәй ауылға бәйле булырға тейеш түгел.

Ауыл ерендә спортты үҫтереүҙе дәртләндереү өсөн 2020 йылдан Башҡортостанда “Ауыл тренеры” проекты тормошҡа ашырыла. Унда ҡатнашыусыларға бер миллион һум
күләмендә бер тапҡыр бирелә торған түләү ҡаралған. Былтыр 11 муниципаль райондан 21 тренер-уҡытыусы, шул иҫәптән икәүһе – Ишембайҙан бер миллион һум алды.
Өфөлә Рәсәй Президенты ҡарамағындағы физкультураны һәм спортты үҫтереү буйынса Совет ултырышы барышында 2025 йылдан “Земство тренеры” федераль программаһын башларға ҡарар ителде. Уны тормошҡа ашырыу өсөн алты төбәк: Башҡортостан, Алтай крайы, Брянск, Волгоград, Омск һәм Силәбе өлкәләре алынды. Программала ҡатнашҡан һәр кем биш йыллыҡ контракт төҙөгәндә бер миллион һум аҡса аласаҡ. 2024 йылдан ошондай уҡ “Ҡала тренеры” проекты старт алды. Компенсация түләүҙәрен Өфө, Салауат, Нефтекама һәм Октябрьский ҡалаларынан туғыҙ ҡатнашыусы алды.

Федераль ҡануниәттәге үҙгәрештәр арҡаһында 2023 йылдан тренерҙарға педагогик хеҙмәткәр статусы бирелде һәм уларҙың эш хаҡы төбәктәге уҡытыусыларҙың уртаса эш хаҡы кимәленә етте. Был маҡсатҡа былтыр республика бюджетынан муниципалитеттарға 198,8 миллион һумлыҡ 1057 тренеруҡытыусы өсөн субсидиялар бирелде.

- Бер нисә йыл элек “Ауыл тренеры” программаһынан файҙаландым, сөнки тренерҙар педагог статусын алды. Беҙ педагогтар берләшмәһенә индек, һәм был эш хаҡыбыҙға, проекттарҙа ҡатнашыу мөмкинлектәренә, грант эшмәкәрлегенә ыңғай йоғонто яһаны, – тип йомғаҡ яһаны Александр Кононов.

Автор фотолары.